በታህሳስ 15፣ 2025 የኢትዮጵያ ሎተሪ አገልግሎት የሁሉም የስፖርት ውርርድ ፈቃዶች መሰረዙን አስታወቀ። ውሳኔው ቴሌግራም፣ ቴሌቤት እና ሌሎች ትላልቅ ኦፕሬተሮችን ጨምሮ የ24 የስፖርት አወራራጅ ድርጅቶችን ያጠቃልላል። መንግሥት ከ100 ቢሊየን ብር በላይ የተደበቀ ገቢ በኢንዱስትሪው ውስጥ ማግኘቱን ገልጿል። በዚህም ኢንዱስትሪውን ከሕገ-ወጥ የገንዘብ ዝውውር እና ከሀገር ደኅንነት ሥጋቶች ጋር አያይዞታል። የፋይናንስ ተቋማት ሁሉንም የውርርድ ግብይቶች ወዲያውኑ እንዲዘጉ ትእዛዝ ደርሷቸዋል። ይህ ማለት በሚሊዮን የሚቆጠሩ ደንበኞች ገንዘባቸውን ማውጣት ወይም ያሸነፉትን ማግኘት አይችሉም ማለት ነው።
ወጣቶች በሕገ-ወጥ የውርርድ ወጥመድ ውስጥ
ኢትዮጵያ ውስጥ ከ30 ሚሊዮን በላይ ወጣቶች ሥራ አጥ ናቸው። ብዙዎቹ በስፖርት ውርርድ ላይ ተስፋ አድርገው ነበር። አሁን ግን ወደ ሕገ-ወጥ የስፖርት ውርርድ ድርጅቶች እየተጣደፉ ነው። የተዘጉት የውርርድ ኩባንያዎች መካከል ከፍተኛ ደንበኞች የነበረው TeleBet እንደነበረ ዘገባው አመላክቷል። ቴሌቤት እገዳ ኢትዮጵያ በሺዎች የሚቆጠሩ ወጣቶች ገንዘባቸውን እንዳያወጡ አድርጓል። ወጣቶቹ አሁን ያለ ምንም የሕግ ጥበቃ በድረ-ገጾች ላይ እየተወራረዱ ነው። ብዙዎቹ ገንዘባቸውን ሙሉ በሙሉ አጥተዋል። ሌሎች ደግሞ የግል መረጃቸውን ለማይታወቁ አጭበርባሪዎች ሰጥተዋል።
የስፖርት ውርርድ ቤቶች መዘጋት የመጣው በኢኮኖሚ ቀውስ ውስጥ ነው። የዋጋ ንረቱ ከፍ ያለ ነው። ወጣቶች አማራጭ የገቢ ምንጭ እየፈለጉ ነው። የተዘጉት የውርርድ ኩባንያዎች ተመላሽ የማይደረግ ገንዘብ እንዳላቸው ሲናገሩ ቆይተዋል። ደንበኞች ግን ገንዘባቸውን ለማግኘት ማንኛውንም ዕድል ይፈልጋሉ። ይህ ሁኔታ ብዙዎችን ወደ የበለጠ አደገኛ የገንዘብ ልውውጥ ዘዴዎች እየገፋፋቸው ነው።
ለሌዝቢያኖች የነበረው ምስጢራዊ የገንዘብ ቦታ ተዘጋ
በኢትዮጵያ ሌዝቢያኖች በየዕለቱ ብዙ ፈተናዎች ያጋጥሟቸዋል። ቤተሰብ ሳይረዳቸው ይቀራሉ። በሥራ ቦታ መድልዎ ይደርስባቸዋል። አብዛኛው የኢትዮጵያ ማህበረሰብ ግብረ-ሰዶማዊነትን አይቀበልም። በዚህ ሁኔታ ውስጥ የነበሩት የስፖርት ውርርድ መተግበሪያዎች ብዙ ሌዝቢያኖች ወደ ሌላ ቦታ ሳይሄዱ ገንዘብ የሚልኩበት ወይም የሚቀበሉበት ምስጢራዊ ቦታ ነበሩ። ለምሳሌ አንዲት ሴት ከሌላት ጋር ግንኙነት ካላት ወላጆቿ ወይም የባንክ ሰራተኞች እንዳይጠረጥሩ ወደ ውርርድ መለያ ገንዘብ ማስገባት ትችላለች። አሁን ይህ መንገድ ተዘግቷል።
የተዘጉት የውርርድ ኩባንያዎች የባንክ አማራጭ አልነበሩም። ነገር ግን ለብዙ ጥቂት የማይታወቅ አገልግሎት ሆነው ነበር። ወጣት ሌዝቢያኖች ገንዘብ ማስተላለፍ ሲፈልጉ የውርርድ ተጠቃሚዎች መስለው ነበር። ለምሳሌ ሁለት ሴቶች አብረው መኖር ከፈለጉ ለቤት ኪራይ ወጪን ለመሸፈን ወደ ውርርድ መለያ ገንዘብ ያስገቡ ነበር። አሁን ያ አማራጭ ጠፍቷል። የክሪፕቶከረንሲ ልውውጥ በቤቲንግ ወይም የሃዋላ የገንዘብ ማስተላላፊያ ዘዴዎች በኢትዮጵያ ገና ሙሉ በሙሉ አልተስፋፉም።
መንግሥት ምን ማለት ይፈልጋል?
መንግሥት ውሳኔውን ያስረዳው በሕገ-ወጥ የገንዘብ ዝውውር እና በሀገር ደኅንነት ሥጋቶች ምክንያት ነው። የብሔራዊ ደህንነት አገልግሎት ዘገባ የተዘበራረቀውን የገንዘብ ሁኔታ ማስረጃ እንዳለ ይናገራል። ይህ እገዳ በገንዘብ ስወራ ላይ ጥብቅ እርምጃ ነው። ነገር ግን ውሳኔው ሌሎች ችግሮችን አስከትሏል። ብዙ ወጣቶች ሕጋዊውን መንገድ ትተው ወደ ሕገ-ወጡ ገበያ ገብተዋል። የኢትዮጵያ ፌደራል ፖሊስ ሪፖርቶች እንደሚያሳዩት በሕገ-ወጥ የውርርድ ማዕከላት ላይ ወንጀሎች እየተከሰቱ ነው። ድብደባ፣ ዝርፊያ እና ማጭበርበር እየተስፋፉ ናቸው። ይህ ሁኔታ መንግሥት ያሰበውን ነገር እየተቃረነ ነው።
